Borging preventie

Het projectteam Voorst onder de Loep is na deze evaluatie nog een half jaar actief in de gemeente Voorst (tot juli 2022). Het idee is natuurlijk dat ook daarna de partijen in de samenleving gezamenlijk blijven werken aan het voorkomen van problemen. Uit de evaluatie wordt duidelijk dat er al veel stappen gezet zijn in het preventief denken en werken, maar dat er zeker nog meer mogelijk is. De volgende punten worden veelvuldig benoemd en zien zowel het team van Voorst onder de Loep als mensen in de samenleving als mogelijkheid om preventie nog beter te verankeren. Deze punten mogen breed landen binnen de samenleving en de gemeentelijke organisatie. Preventie raakt zowel het sociaal domein als – met de nieuwe Omgevingswet – het fysiek domein. De komende tijd gaan we gezamenlijk aan de slag met de uitvoeringspunten en aanbevelingen.

Uitvoeren Kadernota Sociaal Domein
Binnen de gemeentelijke organisatie is preventie opgenomen in een aantal beleidsstukken. Voor het succes van preventie vertegenwoordigt de Kadernota Sociaal Domein 2020 t/m 2024 daarin een belangrijk onderdeel. Om preventie te borgen is het logischerwijs van belang de opgaven en ambities uit deze kadernota uit te voeren. Voor elke opgaven zal een trekker aan de slag gaan en zo veel mogelijk de rest van de samenleving betrekken. Voorbeelden van opgaven en ambities zijn eenzaamheid, sport en bewegen, vrijwillige inzet, positieve gezondheid en inclusie. Met het opstellen van het uitvoeringsprogramma volgens het gedeelde plan van aanpak en de transformatieagenda wordt hier de komende jaren aan gewerkt.

Bouwen aan een sterker en breder netwerk
Veelvuldig wordt benoemd dat een sterk netwerk helpt bij het vroegtijdig signaleren van (mogelijke) problemen en elkaar snel vinden om de juiste acties op te zetten, zodat problemen niet toch ontstaan of groter worden (en de oplossing dus duurder). Hoe we tot zo’n sterker en breder netwerk komen, staat hieronder.

Ontmoeting faciliteren
Een netwerk bouw je vooral op door mensen tegen te komen. Het organiseren van netwerkbijeenkomsten of vakinhoudelijke verdiepingsbijeenkomsten biedt die kansen. Vanzelfsprekend is het van belang om rekening te houden met de verschillen in werktijden (zoals de tijden waarop het onderwijs voor de klas staat, huisartsen patiënten ontvangen of vrijwilligers hun betaalde baan uitvoeren) en met de tijd die het organiseren van een goede ontmoeting kost en zorg dragen voor een goede opkomst. Het risico is dat het faciliteren van ontmoeting in het gedrang komt door druk op de dagelijkse werkzaamheden en er onvoldoende een sterk netwerk ontstaat.

Aandacht voor vaardigheden
Sommige mensen hebben van nature de neiging om anderen op te zoeken, anderen vinden dat lastiger. Aandacht voor de vaardigheden die nodig zijn om een netwerk op te bouwen, te onderhouden en anderen te betrekken bij vraagstukken van jezelf is daarin essentieel. Dit kan door training, door van elkaar te leren, door te oefenen, door successen te delen en door te praten over waar het nog moeilijk is. Het is de moeite waard als organisaties in de Voorster samenleving hierin investeren, gezamenlijk of ieder voor zich.

Ruimte creëren
Een netwerk opbouwen en onderhouden kost energie en tijd. Het is van belang dat dat hier voldoende tijd voor vrijgemaakt wordt en onderdeel wordt van de dagelijkse werkzaamheden. Deze investering verdient zich terug in de vorm van een sterk netwerk. Het bouwen aan een sterk en breed netwerk kan bijvoorbeeld door de tijd en ruimte expliciet aan mensen te gunnen en mensen aan te moedigen een netwerk op te bouwen.

Signaleren en doorverwijzen
Voor succesvol werken aan preventie is het ook van belang dat we het gesprek voeren over hoe we met elkaar signaleren en doorverwijzen. Niet alleen een sterk netwerk helpt daarbij, ook het maken van concrete afspraken binnen dit netwerk is essentieel. Waar vind je doelgroepen (vindplaats), wie signaleert welke problemen? En hoe verwijs je dan door en naar wie? Het vraagt zo praktisch mogelijk informatie uitwisselen en afspraken maken met de mensen op de werkvloer. Het vraagt ook een goede samenwerking tussen partijen, al was het maar om overbelasting van bepaalde vindplaatsen te voorkomen.

Samenwerken
Met elkaar samenwerken aan opgaven en vraagstukken waar preventie een rol in speelt, zorgt ervoor dat we elkaar versterken en via elkaar goed weten wat er speelt en wat er nodig is. Buiten de grenzen van je eigen organisatie samenwerken, is echter niet gemakkelijk. Om dit verder te ontwikkelen, is het nodig elkaar vaker bewust op te zoeken en opgaven samen op te pakken. Binnen een aantal opgaven van zowel het sociaal als het fysiek domein is het voor de gemeentelijke organisatie een meerwaarde als de rest van de samenleving meedenkt of zelfs werk uit handen neemt. De gemeentelijke organisatie heeft hierin een initiërende en regisserende rol.

Communicatie over maatschappelijke thema’s
Er zijn nog veel kansen te benutten door mensen beter te bereiken via gerichte en positieve communicatie. Er wordt in de enquêtes en interviews diverse malen benoemd dat de campagne #Zodus een belangrijk middel is in communicatie met inwoners. De stijl van de communicatie van #Zodus, waarin de samenleving met positieve voorbeelden aan het woord is, maakt het mogelijk om op een open, toegankelijke en positieve manier je doelgroep te bereiken. De maatschappelijke thema’s waarover #Zodus communiceert raken aan veel werkvelden van de gemeente. Zo heeft de gemeente er baat bij dat inwoners weten wat laaggeletterdheid is of dat een budgetmaatje bestaat. De gemeente is de enige organisatie met zo’n breed werkveld, waar andere organisaties hun eigen expertise of specialisatie hebben. Het risico wanneer het bij een andere partij wordt belegd, is dat de scope van de thema’s minder breed wordt. Wil je aan deze behoefte van de professionals blijven voldoen, dan is het nodig om actief verhalen op te halen uit de samenleving, deze te schrijven en verspreiden. Echter, deze manier van communicatie kost tijd en daarmee geld.

Het komende half jaar onderzocht worden op welke manier de communicatie #Zodus ingezet kan worden en/of geïntegreerd wordt in de gemeentelijke communicatie.

Sommige thema’s bespreken makkelijker als niet de gemeente het zegt, maar een organisatie-overstijgende campagne, zoals “minder alcohol drinken”. Als de gemeente zich uitspreekt over dit thema, ervaren mensen dit als betutteling. Als #zodus over dit thema communiceert dan wordt er minder heftig gereageerd. Het risico van communiceren zonder de #zodus stijl is dus dat de reacties minder goed aankomen of de variëteit aan onderwerpen krimpt. Wanneer #Zodus helemaal wegvalt wordt er veel minder over maatschappelijke thema’s gecommuniceerd. En missen het aanbod, de initiatieven en de onderwerpen een podium dat hun maatschappelijke kracht laat zien.  

Preventie onderdeel van de dagelijkse werkzaamheden
Om preventie daadwerkelijk te borgen is het van belang het te zien als onderdeel van de dagelijkse werkzaamheden. Uiteraard kun je niet stoppen met het oplossen van problemen, maar het accent steeds meer verschuiven naar het voorkomen van problemen, maakt dat je minder met oplossen bezig hoeft te zijn of meer tijd krijgt voor de echt problematische gevallen. Hieronder staan suggesties voor hoe we dit kunnen borgen.

Sturing
Blijvend nadenken over de – soms andere – manier van werken die preventie vraagt en er op sturen. Binnen de gemeentelijke organisatie is hiermee bijvoorbeeld een start gemaakt met het opstellen van het Uitvoeringsprogramma van de Kadernota Sociaal Domein 2020 t/m 2024. Elke opgave wordt opgepakt door een trekker die de aandacht en het overzicht houdt op dat onderwerp en daarbij preventie in het achterhoofd heeft. Bij Mens en Welzijn is dit gebeurd met de koerswijziging. Bij de Bibliotheek wordt nagedacht over hoe er meer contact ontstaat met inwoners.

Handelen
Voor de borging van preventie is het van belang dat dit soort processen daadwerkelijk uitgevoerd worden en er ruimte is om te leren, dingen opnieuw te bekijken en verder te ontwikkelen.

Op de agenda
Daarbij is het belangrijk dat preventie op de agenda staat en bewust onderwerp van gesprek is in zowel uitvoering, beleid als management. Dit kan in bijvoorbeeld door een groepje innovatieve medewerkers bij elkaar te brengen die het voortouw nemen op preventie of andere innovatieve zaken en zo een lerende organisatie ondersteunen (bijvoorbeeld een Gideonsbende). Door het op de agenda te zetten en te investeren in innovatie reserveer je tijd, geld en aandacht voor preventie en wordt het onderdeel van de dagelijkse werkzaamheden. Als dit niet gebeurt dat is het risico dat preventie wegzakt en (blijvend) naar de achtergrond verschuift.

In contact met inwoners
Preventief werken vraagt een betere connectie met inwoners, cliënt  en of leden. Je moet weten wat er speelt om daadwerkelijk problemen te kunnen voorkomen. Je kan direct in contact staan met inwoners of indirect via andere organisaties die in contact staan met inwoners. Wil je dit doen dan vraagt dit een tijdsinvestering. Niet alleen om deze connectie op te bouwen, maar ook om te kunnen onderhouden. Daarnaast vraagt dit een verandering in houding. Het vraagt de kansen zien om de behoeften van doelgroep en inwoners te integreren in je werkzaamheden en die daarop aan te passen. Hiervoor kunnen andere vaardigheden nodig zijn.